Үйдің ортақ мүлкіндегі үлес қалай анықталады

Үйдің ортақ мүлкіндегі үлес тұрғындар, бөлмелер немесе тіркелген адамдар саны бойынша емес, сізге тиесілі жеке объектінің ауданы бойынша есептеледі. Пәтер үшін оның пайдалы ауданын алып, кондоминиумның тіркелген объектісіндегі барлық пәтерлердің пайдалы аудандары мен барлық тұрғын емес үй-жайлардың, тұрақ орындары мен қоймалардың аудандарының қосындысына бөледі.

Іс жүзінде дау формуланың өзінен сирек туады. Қате бастапқы деректерде жасырынады: пайдалы ауданның орнына жалпы ауданды қояды, бірінші қабаттағы коммерциялық үй-жайды ұмытады, ортақ жертөлені бөлімге қосады немесе заңдастырылған қайта жоспарлаудан кейінгі ескі экспликацияны қолданады. Дауыс беруге қатысты да жаңсақ түсінік көп. Үлес пен дауыс үйді басқаруға қатысты болғанымен, жиналыстың қолданыстағы жалпы тәртібінде екеуі бір шама емес.

Үлес адамға емес, үй-жайға бекітіледі

Үлес нақты пәтерге, тұрғын емес үй-жайға, тұрақ орнына немесе қоймаға кондоминиумның ортақ мүлкінің қандай бөлігі ортақ үлестік меншік құқығымен тиесілі екенін көрсетеді. Қазақстан Республикасының «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңының 33-бабы үлесті жеке объектімен тікелей байланыстырады және оны заттай бөліп алуға тыйым салады.

Бұл ауданы 70 м² пәтердің иесі шатырдың нақты жеті пайызын өзінікі деп жариялай алмайды, холдың бір бөлігін қоршай алмайды немесе жертөленің сәйкес бөлігін иелене алмайды деген сөз. Үлес мінсіз үлес түрінде болады: ол бөлшекпен немесе пайызбен көрсетіліп, ортақ мүліктің бүкіл құрамына таралады. Оған қасбет, кіреберістер, баспалдақтар, лифтілер, шатыр, техникалық қабаттар, ортақ инженерлік желілер, жер учаскесі және жеке меншік ретінде ресімделмеген басқа бөліктер кіреді.

Үлесті пәтерден бөлек сатуға болмайды. Пәтер сатылғанда, ол меншік құқығымен бірге сатып алушыға өтеді. Пәтер жалға берілгенде меншік иесі жалға беруші болып қала береді, сондықтан кондоминиум қатысушысының құқықтары мен міндетті жарналарды төлеу міндеті де соның мойнында болады. Тұрғынның тіркелуі, іс жүзінде тұруы және отбасы мүшелерінің саны үлес мөлшерін өзгертпейді.

Ортақ мүліктегі үлесті жұбайдың, мұрагердің немесе пәтер ішіндегі басқа ортақ меншік иесінің үлесімен шатастырмау керек. Егер пәтер екі адамға 1/2 үлеспен тиесілі болса, олар пәтерге құқықты өзара бөледі, бірақ үйдің ортақ мүлкіндегі бір үлес сол пәтерге бекітіледі. Олардың ішкі бөлінісі пәтерді кондоминиумның екі бөлек объектісіне айналдырмайды.

Тағы бір тәжірибелік салдар көбіне жанжал кезінде ғана байқалады. Лифтіні, ауланы немесе баспалдақты тең пайдалану құқығы мүліктік үлестер де тең дегенді білдірмейді. Шағын пәтер иесі ортақ кіреберісті үлкен үй-жай иесімен бірдей заңды негізде пайдаланады, бірақ олардың шығындарға қатысуы әртүрлі болады.

Формула пайдалы ауданға сүйенеді

Үлес мөлшері сіздің пәтеріңіздің пайдалы ауданын осы кондоминиумдағы барлық жеке объектілердің жалпы есептік ауданына бөлу арқылы анықталады. Тұрғын емес үй-жай, тұрақ орны немесе қойма үшін сол объектінің ауданы қолданылады.

Формуланы былай жазған ыңғайлы:

Доля объекта = площадь объекта / сумма площадей всех отдельных объектов
Доля в процентах = доля объекта × 100

Бөлімге барлық пәтердің пайдалы аудандары және тіркелген барлық тұрғын емес үй-жайлардың, тұрақ орындары мен қоймалардың аудандары кіреді. Баспалдақтардың, шатырдың, лифт шахталарының, ортақ жертөленің, ауланың және ортақ мүліктің басқа бөліктерінің ауданын оған қоспайды. Әйтпесе ортақ мүлік өзіндегі үлесті есептеуге қатысып, меншік иелерінің үлестерінің жалпы сомасы бірге тең болмай қалады.

Пәтер үшін заң дәл пайдалы ауданды қолданады. Тұрғын үй ережелерінде ол пәтер ішіндегі тұрғын және тұрғын емес аудандардың қосындысы: бөлмелер, асүй, жуынатын бөлме, дәретхана, кіреберіс, дәліз және ішкі қойма. Тұрғын үйдің жалпы ауданына балкондар, лоджиялар, верандалар мен террасалар төмендету коэффициенттерімен кіруі мүмкін. Сондықтан сату хабарландыруындағы немесе құрылыс салушының шартындағы «жалпы аудан» көрсеткіші есептеуге үнемі жарай бермейді.

2025 жылғы реформадан кейін 33-бапта тұрақ орындары мен қоймалар тікелей көрсетілді. Егер олар кондоминиум құрамында жеке объект ретінде ресімделсе, олардың ауданы бөлімге кіреді және әр объектіге жеке үлес бекітіледі. Ортақ паркингтің бір бөлігін пайдалану құқығы ғана берілген тұрақ орны бойынша құжаттарды мұқият тексеру қажет: күнделікті тілдегі атау оның құқықтық мәртебесін анықтамайды.

Формуланы тексеру кондоминиум құрамынан басталады. Егер үй мен оған жапсарлас коммерциялық галерея бір объект ретінде тіркелсе, ресімделген дүкендердің бөлек кіреберісі бар деген себеппен олардың ауданын бөлімнен алып тастауға болмайды. Егер бірнеше корпус ортақ желілері немесе жер учаскесі бар бір тіркелген объектіні құраса, жеке заңды негіз болмаса, тек өз кіреберісіңізді есептеу де дұрыс емес.

Бір үйдің есебі қатені бірден көрсетеді

Қолыңызда объектілер мен олардың өзекті аудандары жазылған тізілім болса, есепті бірнеше минутта тексеруге болады. Барлық пәтердің пайдалы ауданы 6 840 м², тұрғын емес үй-жайлардың ауданы 760 м², тұрақ орындарының ауданы 1 200 м² және қоймалардың ауданы 200 м² болатын шартты үйді алайық. Жалпы есептік сома 9 000 м² болады.

Пайдалы ауданы 72 м² пәтер үшін есеп мынадай:

72 / 9 000 = 0,008
0,008 × 100 = 0,8 %

Бұл пәтердің үлесі 8/1000 немесе 0,8 пайыз. Сол объектідегі ауданы 45 м² пәтердің үлесі 45 / 9 000 = 0,005, яғни 0,5 пайыз болады. Тіркелген барлық жеке объектілердің үлесін дөңгелектемей қоссаңыз, нәтиже 1 немесе 100 пайыз шығуға тиіс.

Тексеру ведомосінде бес баған болса жеткілікті: объект, түрі, шаршы метрмен берілген аудан, үлес және пайыздық үлес. Мысалы, 24-пәтердің жолы «24-пәтер; пәтер; 72; 0,008; 0,8», ал 25-пәтердің жолы «25-пәтер; пәтер; 45; 0,005; 0,5» түрінде жазылады.

Меншік иесіне көрсету үшін пайызды үтірден кейін екі таңбаға дейін дөңгелектеуге болады, бірақ сақтау мен қосу кезінде дәлірек бөлшек қолданған дұрыс. Үлкен үйде әр жолды ерте кезеңде 0,01 пайызға дейін дөңгелектеу елеулі қалдық немесе артық сома береді. Бұл иесіз мүлік емес, математикалық ауытқу.

Үлестерді «бәріне әділ болсын» деп қолмен тағайындау немесе жүз пайызды пәтер санына бөлу жаман тәжірибе. Бұл әдіс қарапайым көрінгендіктен әлі қолданылады. Аудандары әртүрлі, тұрғын емес объектілері, паркингі немесе қоймалары бар үй үшін ол қате және 33-баптағы формулаға қайшы.

Басқару органынан дайын пайызбен бірге бөлімді, қосылған объектілер тізімін, өз жолыңыздағы ауданды және деректердің күнін сұраңыз. Бастапқы тізілімсіз пайызды тексеру мүмкін емес. Басқарушы тек қорытынды түбіртекті көрсетсе, ол есеп емес, жай ғана мәлімдеме.

Пәтер ауданы тіркелген құжаттардан алынады

Сенімді алым рулеткамен өлшеуден емес, объект туралы техникалық және тіркеу мәліметтерінен алынады. Алдымен пәтердің кадастрлық немесе техникалық паспортын, құқық белгілейтін құжатты және тіркелген құқықтар мен техникалық сипаттамалар туралы өзекті мәліметтерді табыңыз.

Кадастрлық немесе техникалық паспортта тұрғын, тұрғын емес, пайдалы және жалпы аудандар әдетте бөлек көрсетіледі. Үлесті есептеу үшін пәтердің пайдалы ауданы қажет. Ескі құжаттағы жол атаулары өзгеше болуы мүмкін, сондықтан санның құрамын экспликациямен тексеріңіз: бөлмелер мен ішкі қосалқы үй-жайлар қосылады, ал балконның немесе лоджияның толық ауданы автоматты түрде енгізілмейді.

Электрондық үкімет порталы әр жылжымайтын мүлік объектісінің жеке кадастрлық нөмірі және техникалық паспорты болатынын, онда қабат саны, жалпы, тұрғын және пайдалы аудандар көрсетілетінін түсіндіреді. 2026 жылғы 1 маусымнан бастап техникалық паспорт пен кадастрлық паспорттың телнұсқасын алуға өтініш онлайн қабылданады, ал дайын құжат жеке кабинетке түседі. Әдеттегі тексеріс кезінде жаңа паспортқа негізсіз тапсырыс бермес үшін алдымен қолыңыздағы құжаттарды қараңыз.

Сатып алу-сату шарты немесе құрылыс салушының қабылдау-тапсыру актісі салыстыруға көмектеседі, бірақ кондоминиум тізілімі үшін тіркелген техникалық мәліметтің салмағы жоғары. Жарнамадағы аудан басқа әдіспен есептелуі мүмкін. Пәтерді сатып алған баға, қабат, терезеден көрініс және төбе биіктігі үлеске әсер етпейді.

Рулеткамен өлшеу сәйкессіздік бар деп күмәнданғанда қажет, бірақ өлшемнің өзі жазбаны өзгертпейді. Қабырғалардың қалыңдығы бар, өлшеу белгіленген әдістемемен жүргізіледі, ал заңды қайта жоспарлау техникалық және тіркеу деректеріне енгізілуге тиіс. Нақты аудан өзгерсе, алдымен объектідегі өзгерісті ресімдейді, содан кейін үлестерді қайта есептеп, тіркейді.

Меншік иесі бір бақылау жолын сақтаса жеткілікті: кадастрлық нөмір, объект түрі, пайдалы аудан, құжат күні және дереккөзі. Басқарушы компания ауысқанда 67,4 пе, әлде 69,1 м² ме деп есте қалған санға сүйеніп дауласпауға осы мәлімет жетеді.

Бөлімді бір түбіртектен білу мүмкін емес

Үйдің жалпы есептік ауданы кондоминиум объектісінің тіркелген құрамынан және барлық жеке объектілер тізілімінен алынады. Пәтеріңіздің техникалық паспорты алымды көрсетеді, бірақ дүкендері, паркингі және қоймалары бар заманауи кешеннің толық әрі сенімді бөлімін бермейді.

Кондоминиум объектісін мемлекеттік тіркеу кезінде оның жалпы ауданы, ортақ мүліктің құрамы, жеке объектілердің ауданы және әрқайсының үлесі белгіленеді. Электрондық үкімет те тіркеу мәліметтерінде қатысушылардың үлес мөлшері болатынын түсіндіреді. Сондықтан МИБ төрағасы немесе басқару субъектісі есепті ескі ПИК бухгалтерлік бағдарламасындағы пәтерлер тізіміне емес, кондоминиум құжаттарына сүйеніп жасауы керек.

Тексеру үшін мыналарды сұраңыз:

• кондоминиум объектісінің кадастрлық паспорты немесе техникалық құжаты;
• аудандары көрсетілген пәтерлер мен тұрғын емес үй-жайлар тізілімі;
• тұрақ орындары мен қоймалардың бөлек тізімі;
• қорытындысы 100 пайыз болатын үлестер есебі;
• ауданның тіркелген өзгерістері туралы құжаттар.

Бұл тексеріс үшін көршілердің дербес деректері керек емес. Объект нөмірі, түрі және ауданы ЖСН, телефон немесе меншік иесінің құжаттарын жарияламай-ақ арифметиканы тексеруге мүмкіндік береді. Тіпті иесіздендірілген есептік базаны көрсетуден бас тарту меншік иелерін есептеулерге көзсіз сенуге мәжбүр етеді.

Ескі үйлерде сәйкессіздіктің екі түрі жиі кездеседі. Біріншісінде ПИК тізілімінде жапсарлас дүкен жоқ, бірақ оған құқық тіркелген. Екіншісінде жертөледе жылдар бойы «кеңсе» көрсетіледі, ал құқықтық кадастрда ол ортақ мүлік болып қалады және жеке кадастрлық нөмірі жоқ. Бірінші жағдайда бөлім кемітілген, екіншісінде оны негізсіз ұлғайтқан болуы мүмкін.

Басқару тізіліміндегі және тіркеу құжатындағы аудан сомалары сәйкес келмесе, пайыздарды қолмен икемдемеңіз. Әр объект бойынша сәйкессіздік ведомосін жасап, әр санның дереккөзін көрсетіп, өзгерістің тіркелгенін анықтаңыз. Осыдан кейін ғана бүкіл есепті бір бақылау күнімен жаңартыңыз.

Үлес міндетті шығындардың арақатынасын анықтайды

Жеке объектінің пайдалы ауданы ұлғайған сайын оның ағымдағы және жинақ жарналарына қатысуы да өседі. «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңның 34-1-бабы ағымдағы жарнаны пәтердің пайдалы ауданына немесе тұрғын емес үй-жайдың ауданына сай белгілейді, ал күрделі жөндеуге арналған жинақ жарнасы бір шаршы метрге есептеледі.

Егер жиналыс ағымдағы жарна мөлшерлемесін бір шаршы метрге 120 теңге деп бекітсе, ауданы 72 м² пәтер айына 8 640 теңге төлейді:

72 м² × 120 тг/м² = 8 640 тг

Бұл үлес есебінің негізіндегі сол бір пропорция қағидасы, бірақ түбіртекте әдетте 0,008 бөлшегі емес, аудан мен мөлшерлеме көрсетіледі. Егер үйдің жалпы айлық бюджеті мен аудан базасы бір объектілер жиынтығына қатысты болса, бюджетті үлеске көбейтуге де болады. Дөңгелектеу ережесін ескергенде екі тәсіл ұқсас нәтиже беруі керек.

Заң жинақ жарнасын тиісті қаржы жылына республикалық бюджет туралы заңмен белгіленген айлық есептік көрсеткіштің кемінде 0,005 еселенген мөлшерінде, пәтердің пайдалы ауданының немесе тұрғын емес үй-жайдың, тұрақ орнының, қойманың бір шаршы метріне белгілейді. АЕК мәнін тиісті қаржы жылына алу қажет. Теңгемен соманы әдейі бермеймін: ол өзгереді, ал формула қалады.

Нысаналы жарнаны автоматты түрде «сіздің үлесіңіз үлкен» деп түсіндіруге болмайды. Жиналыс жарнаның өзін, мөлшерін, мерзімін және басқа шарттарын бекітеді. Хаттамада бөлу базасы анық жазылуға тиіс. Егер ортақ мүлікті жөндеу үшін барлық пәтерге бірдей сома шығарылса, дәл тең төлемге негіз болған норманы және шешімді сұраңыз.

Пәтер ішіндегі коммуналдық қызметтер басқа ережелермен есептеледі: есептегіш көрсеткіші, тариф, тұтынушылар саны немесе норматив бойынша. Ортақ мүліктегі үлес сіздің жеке су немесе электр шығыныңызды анықтамайды. Ол бекітілген сметада немесе жиналыс шешімінде жоқ шығынды да ақтамайды.

Тұрғын емес үй-жайлар үшін бөлек ескертпелер бар. Олардың ағымдағы жарнасы өзгеше болуы мүмкін, бірақ заң оның пәтерлер жарнасымен ең жоғары арақатынасын шектейді. Коммерциялық қызметтен туып, жылдық сметадан асқан шығынды тұрғын емес үй-жай иесі бөлек өтейді. Бұл дүкеннің шығынын ортақ коэффициент арқылы барлық пәтерге бөлуге негіз емес.

Дауыс салмағын үлес пайызынан шығаруға болмайды

«Тұрғын үй қатынастары туралы» заңның қолданыстағы 42-бабы бойынша әр пәтердің немесе тұрғын емес үй-жайдың меншік иесі өзіне тиесілі әр жеке объект үшін бір дауысқа ие. Екі немесе одан көп адамның ортақ меншігіндегі пәтер де бір дауысқа ие. Сондықтан 0,8 пайыз үлес кәдімгі жиналыста автоматты түрде 0,8 пайыз дауысқа айналмайды.

Бұл норманы жиі қате түсіндіреді, өйткені аудан мүліктік үлес пен төлемді шынымен анықтайды, ал бұрынғы ереже жобалары мен кейбір басқару үлгілері дауысты ауданға байланыстырған. Қазіргі жалпы тәртіп үшін ескі жадынаманы, ПИК хаттамасын немесе басқа елдің ережесін емес, заңның қолданыстағы редакциясын оқу керек.

Қарапайым мысал айырманы көрсетеді. Бір меншік иесінің 100 м² пәтері, екіншісінің 40 м² пәтері бар. Олардың үлестері мен ағымдағы жарналары ауданға сай әртүрлі, бірақ әр объект бір дауыстан береді. Бірінші меншік иесінде тағы бір бөлек пәтер болса, оның екі дауысы бар. Ерлі-зайыптылар бір пәтерге ортақ иелік етсе, пәтерде бір дауыс қалады, сондықтан ортақ меншік иелері объектінің еркін кім білдіретінін келісуі керек.

Кәдімгі жиналыстың кворумы да пәтерлер мен тұрғын емес үй-жайлар меншік иелерінің саны бойынша тексеріледі: жалпы санның жартысынан көбі қатысуға тиіс. Кейбір мәселелер бойынша заң жиналысқа келгендердің ғана емес, барлық меншік иелерінің жалпы санының көпшілігінің келісімін талап етеді. Тұрақ орындары мен қоймалар заң олардың жарналары мен күтіп ұсталуына жатқызған мәселелер бойынша бөлек дауыс береді.

Бұл ауданды хаттамадан және тізілімнен алып тастауға болады деген сөз емес. Ол үлестер, есептеулер, кондоминиум құрамын бақылау және шешімнің қаржылық салдарын тексеру үшін қажет. Бірақ есеп комиссиясы бөлек өрістерді жүргізуге тиіс: объект, меншік иесі, аудан, үлес, дауыс құқығы және дауыс нәтижесі. Бір ғана «салмақ» бағаны әртүрлі заңдық шамаларды араластырып, хаттаманы дауға осал етеді.

Егер жарғы, цифрлық жүйе немесе басқарушы кворумды аудан үлесі бойынша есептесе, күн тәртібіндегі дәл қай мәселе үшін мұндай тәртіп қолданылатынын және нақты норманы көрсетуді сұраңыз. QABAT кондоминиум тізілімінде аудандар мен үлестерді сақтайды және әрекеттер журналы бар хаттаманы қолдайды, бірақ бастапқы есептеу ережелері нақты жиналыстың қолданыстағы тәртібіне сай болуға тиіс.

Ерекше объектілер есепті өзгертеді, формуланы өзгертпейді

Бір меншік иесінің бірнеше пәтері бөлек жолдармен есептеледі. Әр пәтер, тұрғын емес үй-жай, тұрақ орны және қойма үшін бір формуламен жеке үлес анықталады. Меншік иесінің мүліктік қатысуын жалпы бағалау үшін оларды қосуға болады, бірақ тізілімде төрт объектіні бір жолға біріктіруге болмайды.

Пәтер ішіндегі бірлескен немесе үлестік меншік объект ауданын бөлшектемейді. Кондоминиум тізілімінде пәтердің толық пайдалы ауданы және соған байланысты ортақ мүлік үлесі қалады. Құқық иелері туралы мәлімет пен олардың ортақ шешімін растау тәсілі өзгереді, ал үйдің бөлімі сол күйінде қалады.

Жапсарлас тұрғын емес үй-жай немесе пәтер ауданының заңды өзгеруі үлестерді қайта есептеуді және өзгерістерді мемлекеттік тіркеуді талап етеді. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы заң аудан өзгеруінен туған ортақ мүлік құрамы мен үлес мөлшерінің өзгерісін тіркелетін өзгерістерге бөлек жатқызады. Кадастрға енгізілмеген қайта сызылған жоспар ортақ тізілім үшін жеткіліксіз.

Біріктірілген пәтерлерге де осы тәсіл қолданылады. Егер екі пәтер заң жүзінде екі кадастрлық объект болып қалса, жоба бойынша араларындағы есік немесе қабырға алынса да, тізілімде екі жол қалады. Егер біріктіру ресімделіп, бір жаңа объект тіркелсе, тізілім мен үлестер жаңа мәлімет негізінде жаңартылады.

Паркингті айрықша мұқият жіктеу керек. Паркинг жеке тұрақ орындары тіркелген тұрғын емес үй-жай болуы мүмкін, ал ауданның бір бөлігі өтетін жолдар мен ортақ мүлік болып қалады. Егер рампа мен өтетін жолдар жеке меншікке ресімделмесе, бөлімге бүкіл паркингті емес, жеке тұрақ орындарының ауданын ғана енгізеді.

Пәтер ішіндегі қойма ішкі қосалқы үй-жай ретінде оның пайдалы ауданына кіреді. Жеке кадастрлық нөмірі бар бөлек қойма жеке объект саналып, бөлімге дербес қатысады. Бір ауданды екі рет енгізуге болмайды.

Бөлек кіреберіс өздігінен бөлек кондоминиум құрмайды. Заңда көзделген жағдайларда шешім белгілі бір кіреберістің мүлкіне немесе шығынына қатысты болуы мүмкін, бірақ үлестердің негізгі есебі тіркелген объект шекарасына тәуелді. Есік нөмірі кадастрлық шекараны алмастырмайды.

Түзету сәйкессіздік ведомосінен басталады

Үлесіңіз қате көрінсе, алдымен төрт санды белгілеңіз: өз объектіңіздің пайдалы ауданы, есептік аудандардың жалпы сомасы, дөңгелектелмеген үлес және басқару қолданатын пайыз. Бұл сандарсыз дау әділдік туралы әңгімеге ауысып, қатенің өзіне жетпейді.

Одан кейін дереккөздерді мына ретпен салыстырыңыз:

1. Пәтер ауданын өзекті техникалық және тіркеу мәліметтерімен салыстырыңыз.
2. Кондоминиумның барлық жеке объектілерінің иесіздендірілген тізілімін алыңыз.
3. Бөлімді қайта есептеп, үлестер сомасының қорытындысын тексеріңіз.
4. Жоқ, артық және қайталанған жолдарды белгілеңіз.
5. Қайта жоспарлау, жапсарлас құрылыс және біріктіру тіркелгенін тексеріңіз.

Тексеруден кейін МИБ төрағасына немесе басқару субъектісіне жазбаша өтініш жіберіңіз. «Үлесті түзетуді» ғана талап етпей, нақты сәйкессіздікті көрсетіңіз: қай объект, қазір қандай аудан жазылған, құжатпен қандай аудан расталады, бұл бөлім мен сіздің үлесіңізді қалай өзгертеді. Артық дербес деректері жоқ көшірмелерді тіркеңіз.

Қате тек арифметикалық болса немесе тізілімді көшіру кезінде шықса, басқару дұрыс база бойынша есептеулерді қайта санап, түзету жасай алады. Мемлекеттік техникалық мәлімет дұрыс болмаса немесе объектідегі өзгеріс тіркелмесе, бухгалтерлік кестедегі бір түзету жеткіліксіз. Меншік иесі немесе уәкілетті тұлға техникалық тексеру және өзгерісті тіркеу рәсімінен өтуі керек.

Тізілімнің жаңа нұсқасын күнімен ресімдеуді, бұрынғы нұсқаны сақтауды және әр түзетудің негізін көрсетуді сұраңыз. Мұндай журнал қағаз көбейту үшін емес. Онсыз үлес пен есептеудің жыл ортасында неге өзгергенін түсіндіру және деректер жиналыс нәтижесіне қарай бейімделмегенін дәлелдеу мүмкін емес.

Қатенің бұрынғы есептеулерге қалай әсер еткенін бөлек тексерген дұрыс. Ескі ПИК тізімінде жалпы пайдалы ауданы 6 200 м² пәтерлер ғана болған шартты үйді алайық. Ауданы 68 м² пәтерге 68 / 6 200 = 1,0968 пайыз үлес есептелген. Құжаттарды қабылдау кезінде кондоминиум құрамында ауданы 600 м² тұрғын емес үй-жайлар тіркелгені анықталды. Дұрыс бөлім 6 800 м², ал пәтер үлесі дәл 1 пайыз болады.

Егер бүкіл ағымдағы бюджет қате үлестер бойынша бөлінсе, пәтер иесі өз пропорциясынан артық төлеген. Бірақ қайта есептеу талабын екі пайызды салыстыруға ғана құруға болмайды. Бекітілген сметаларды, бір шаршы метрге арналған мөлшерлемелерді, әр базаның қолданылған кезеңдерін және нақты түбіртектерді тексеру қажет. Кейде анықтамалық бағандағы пайыз қате болады да, аудан бойынша есептеу дұрыс жасалады. Ондай жағдайда көрініс пен тізілім түзетіледі, бірақ ақша қайта есептелмейді.

Төраға немесе басқарушы компания тексеру нәтижесін бөлек актімен ресімдегені жөн. Онда жұмыс тобының құрамы, құжаттар, бақылау күні, аудандардың ескі және жаңа сомасы, сәйкессіздіктер тізімі, дұрыс үлестер және есептеулерге әсері көрсетіледі. Содан кейін үй кеңесі мен жиналыс сандардың қайдан шыққаны түсіндірілмеген кестені емес, түсінікті материалды алады. Түзету бұрын қабылданған шешімдерге немесе ірі төлемдерге әсер етсе, рәсімді салалық заңгермен бірге бағалаңыз: арифметикалық қате мен шешімнің жарамсыздығы әртүрлі әрекетті талап етеді.

Бір пәтерді оқшау түрде түзетпеңіз. Бөлімнің өзгеруі өз ауданы өзгермеген объектілерді қоса алғанда, барлық объектінің үлесін қайта есептейді. Жаңа тізілімнің жалпы қорытындысы 100 пайыз, дөңгелектеу ережесі бірыңғай және растаушы құжаттарға сілтемесі болуға тиіс. Жаңа базаға көшу күнін меншік иелеріне хабарлап, ақшалай түзету тәртібін бөлек түсіндіріңіз. Әйтпесе алғашқы өзгерген түбіртектен кейін орынды наразылықтар туындайды.

Түзетілген тізілімді бекітпес бұрын әр объект түрінен кемінде біреуін бақылау үшін таңдаңыз: пәтер, тұрғын емес үй-жай, тұрақ орны және қойма. Санның кадастрлық құжаттан тізілім жолына, одан түбіртекке дейінгі жолын қайталап тексеріңіз. Мұндай тексеріс аудан дұрыс болғанымен, көрші кадастрлық нөмірге тіркелген сәйкестендіру қатесін табады. Келесі басқару ауысуы сол белгісіздіктен басталмас үшін тексеруді кім және қашан жасағанын белгілеңіз.

ПИК ауысқаннан, уақытша басқарушы компания келгеннен немесе МИБ құрылғаннан кейін ескі аудан тізімін дайын ақиқат деп қабылдамаңыз. Кондоминиум құрамын салыстырып тексеру жаппай есептеу мен ірі шығындар жөніндегі жиналыстың алдында өтуге тиіс. Бір жолдағы қате аудан бастапқы тізілімді біреу тексергенге дейін әр түбіртек пен әр қаржылық есепте қайталана береді.