Меншік иелері мақұлдайтын үйдің жылдық сметасы қандай?

Үйдің жылдық сметасын талқылау кезінде одан бүкіл есепті қалпына келтіруге мүмкіндік болса ғана меншік иелері оны қабылдайды: қандай жұмысқа тапсырыс беріледі, оның көлемі мен бағасы қандай, кім төлейді және қандай нәтиже болуы керек. «Үйді күтіп-ұстау, 12 млн теңге» деген жол осы сұрақтардың ешқайсысына жауап бермейді. Меншік иелері тек қорытынды төлемді көреді де, өздеріне сомасы ашық чекке қол қою ұсынылды деп орынды күмәнданады.

Жақсы смета қалың болуға міндетті емес. Онда ақау актісі, жұмыс тізімі, шарттық бағалар, үйдің ауданы мен ай сайынғы жарна бір-бірімен байланысуы керек. Осы байланыстың біреуі үзілсе, талқылау төрағаның неге көп алатыны және көрші үйдің неліктен аз төлейтіні туралы дауға айналады. Үйлерді шаршы метрге шаққандағы бір мөлшерлеме бойынша салыстырудың пайдасы шамалы: олардың лифтілері, аулалары, инженерлік жүйелері, тозу деңгейі және қызмет көрсету тәртібі әртүрлі.

Төменде сметаны жай көрсетіп қана қоймай, меншік иелерінің алдында қорғау және кейін шығындардың атауын кері күнмен өзгертпей орындау керек болғанда өзім қолданатын құрылымды талдаймын.

Жалпы жол неліктен смета болып саналмайды

Смета функцияларды бір атаудың астына жасырмай, үйдің әр функциясының бағасын түсіндіруі керек. № 166 бұйрықпен бекітіліп, 2025 жылы жаңартылған Кондоминиум объектісін басқару жөніндегі шығыстардың жылдық сметасын есептеу әдістемесі есепті қалаған тарифтен бастамайды. Атқарушы орган үйді қарап шығады, ортақ мүліктің бекітілген түгендеу тізіміне сүйенеді, қарап-тексеру актісін жасайды, содан кейін ғимараттың жағдайын ескеріп, күтіп-ұстау мен ағымдағы жөндеуді жоспарлайды.

Бұл дұрыс кезек. Төраға алдымен үйге, мысалы, шаршы метрден 150 теңге жинау ыңғайлы деп шешіп, содан кейін шыққан соманы баптарға бөлсе, смета үйдің қажеттілігін емес, жинау шегін сипаттайды. Бұл тәсіл кең тараған, өйткені төлемді көршілермен салыстыру оңай. Бірақ ол есептелген сома жетпесе, қандай жұмыстар қысқаратынын көрсетпейді.

Әр шығыс жолы бойынша меншік иесіне бес тірек қажет:

• жұмыс объектісі, мысалы шатыр, екі лифт немесе үш кіреберіс;
• көлемі мен мерзімділігі, мысалы жылына кіреберісті 156 рет тазалау;
• баға бірлігі мен баға көзі, мысалы коммерциялық ұсыныс бойынша бір шығуға теңге;
• жылдық сома мен төлем айы;
• орындалған жұмыс актісі немесе авариялық өтінімдер журналы сияқты қабылдау құжаты.

Осы мәліметтердің бәрін бір кестеге сыйғызудың қажеті жоқ. Ортақ мүлік тізімі, ақау актісі, жұмыс жоспары мен бағаны негіздейтін құжаттар қоса берілсе, негізгі смета екі бет болуы мүмкін. Талқылауға қорытындысы бар жалғыз парақ емес, бүкіл топтама шығарылады.

Заң мен заңға тәуелді актілердегі атаулар өзгеріп отырды, сондықтан ПИК-тің ескі үлгілерін тексермей көшіруге болмайды. Қолданыстағы үлгіде ағымдағы жарналар басқаруды, ағымдағы жөндеуді, өрт қауіпсіздігін және ортақ мүлікке жұмсалатын коммуналдық қызметтерді өтейді. Жергілікті мәслихат ағымдағы жарнаның ең төмен мөлшерін бекітеді, бірақ бұл минимум нақты үйдің есебін алмастырмайды. Негізделген мөлшерлеме минимумнан жоғары болса, жұмыстарды төменгі шекке сәйкестендірудің орнына оның себебін меншік иелеріне көрсету керек.

Операциялық смета басқару мен күтіп-ұстауға бөлінеді

Негізгі жылдық сметаны екі ірі блокқа бөлген жөн: кондоминиум объектісін басқару және ортақ мүлікті күтіп-ұстау. Әдістеме негізгі арақатынасты белгілейді: ортақ мүлікті күтіп-ұстауды қоспағандағы басқаруға 30 пайыздан артық емес, ортақ мүлікті күтіп-ұстауға кемінде 70 пайыз жұмсалады. Үйді дербес басқарған кезде Әдістеме басқа арақатынасқа жол береді, басқаруға 40 пайызға дейін, күтіп-ұстауға 60 пайызға дейін.

Бұл үлестер калькуляцияны алмастырмайды. Кез келген бюджеттің 30 пайызын алып, оны басқарудың рұқсат етілген бағасы деп жариялауға болмайды. Алдымен нақты шығыстар есептеледі, содан кейін құрылым тексеріледі. Басқару тым үлкен бөлікті алса, штат, қайталанатын функциялар, банк комиссиялары мен кеңсе шығыстарын талдау қажет. Күтіп-ұстау қағаз жүзінде 70 пайыз болғанымен, осы соманың жартысы «өзге» деген түсініксіз жолда жасырылса, арақатынас ештеңені дәлелдемейді.

Жоғарғы деңгейдегі жұмыс тізімі мынадай болады:

• Басқару блогында төраға немесе басқарушы, бухгалтерия, міндетті төлемдер, банк, байланыс пен құжаттар бөлек көрсетіледі. Шарттар, штаттық есеп пен банк тарифтері негіз болады; ақша ағымдағы шоттан төленеді.
• Күтіп-ұстау блогында тазалау, аумақ, инженерлік жүйелер, лифтілер, өртке қарсы және әлсіз токты жүйелер, ортақ мүліктің коммуналдық ресурстары ашылады. Есеп көлем, мерзімділік, шарттар мен есептеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша жасалады; ақша ағымдағы шоттан төленеді.
• Ағымдағы жөндеу блогында жоспарлы жылдағы элементтер мен ақаулар аталады. Соманы ақау актісі, көлемдер ведомосы және мердігер сметасы растайды; ақша ағымдағы шоттан төленеді.
• Жинақ болашақ күрделі жөндеуге арналған міндетті жарна ретінде көрсетіледі. Аудан мен заң формуласы немесе жоғары мөлшер туралы шешім негіз болады; ақша жинақ шотына түседі.
• Нысаналы жұмыстар жылдық сметадан тыс бір жолғы шара ретінде сипатталады. Оған жиналыстың жеке шешімі, сома мен мерзім қажет; ақша ағымдағы шотқа түседі.

Меншік иесі толық айлық төлемді көруі үшін жинақтар операциялық шығыстардың қасындағы топтамада көрсетіледі. Бірақ оларды жұмсауға болатын бір сомаға араластыруға болмайды. Ағымдағы және жинақ шоттарының мақсаты мен пайдалану тәртібі бөлек.

Мен сметаға төлем күнтізбесін қосамын. Жылдық қорытындының өзі кассалық алшақтықты жасырады: қар қыста шығарылады, қысыммен сынау жылыту маусымына дейін төленеді, сақтандыру немесе кейбір қызметтер бір төлеммен төленуі мүмкін. Күнтізбе міндетті жұмыстарды кешіктірмей, керекті айда ағымдағы қалдықтың жеткілікті болатынын көрсетеді.

Ортақ мүлікті күтіп-ұстау жұмыс көлемінен есептеледі

Әр жол «нақты не және неше рет жасалады» деген сұраққа жауап бергенде, күтіп-ұстау шығыстары түсінікті болады. Жұмыс көлемі көрсетілмеген мердігер сомасы ұсыныстарды салыстыруға, актіні тексеруге немесе баға өскенде не өзгеретінін түсінуге мүмкіндік бермейді.

Әдістеме әдетте күтіп-ұстауға кіретін жұмыстарды тізеді: ортақ пайдаланылатын орындарды санитарлық өңдеу, инженерлік жүйелердің техникалық қызметі мен аварияларды оқшаулау, маусымдық дайындау, кіреберістер мен аумақты тазалау, жалпыүйлік есептеу аспаптарына, лифтілерге, өртке қарсы және әлсіз токты жүйелерге қызмет көрсету. Нақты үйдің тізімі оның құрамына қарай нақтыланады. Лифті жоқ үйде тиісті жол жалпы бағаға сіңіп кетпей, нөлге тең болуы керек. Паркингі бар үйде тұрақ орындарына қатысты шығыстарды барлық меншік иелерінің шығыстарынан бөлу қажет.

«Кіреберістерді тазалау» жолында аудан немесе қызмет көрсетілетін аймақтар саны, жұмыс жиілігі, операциялар құрамы, кезең бағасы және қабылдау тәртібі болуы керек. «Жылыту маусымына дайындау» жолында жуу, қысыммен сынау, реттеу және орындаушы дайындықты растайтын құжаттар аталады. Ортақ мүліктің коммуналдық ресурстары бойынша өткен кезеңнің нақты көлемі, тариф туралы болжам және есептеу аспаптары бойынша нақтылау тәсілі көрсетіледі. Әдістеменің өзі жоспарланатын жылдың алдындағы кезең құнын енгізіп, кейін сметаны аспаптардың нақты көрсеткіштері бойынша нақтылауды талап етеді.

Есеп жолының мысалы:

Уборка 3 подъездов
3 подъезда x 3 раза в неделю x 52 недели = 468 уборок
468 x 4 800 тенге = 2 246 400 тенге в год
Приемка: ежемесячный акт и журнал замечаний

Бұл үзіндіні тексеруге болады. Меншік иесі жиілікке, бір тазалаудың бағасына немесе қабылдау сапасына қарсылық білдіруі мүмкін, бірақ талас нақты параметрлер туралы жүреді. «Клининг, 2 246 400 теңге» деген тұжырым мұндай мүмкіндік бермейді.

Ағымдағы жөндеуді де бюджеттің атаусыз пайызына айналдыруға болмайды. Жоспарда нақты не жөнделетіні жазылады: шатыр бөлігі, тиек арматурасы, кабель желісі, техникалық бөлменің есігі. Жолға ақау, көлем, басымдық және баға қоса беріледі. Нақты көлем конструкция ашылғаннан кейін ғана белгілі болса, смета шамаланған соманы нақты сома ретінде көрсетпей, болжам мен артық шығысты келісу тәртібін атауы керек.

Авариялық қызмет көрсетуге анық шекара қажет

Авариялық қызмет жолы қызметтің дайын болуын, аварияны оқшаулауды және кейінгі жөндеуді бөлуі керек. Бұл жұмыстар жиі бірге жазылады, содан кейін меншік иелері бір шығуға екі рет төлейді: алдымен ай сайынғы абоненттік төлемде, кейін шартқа нақты не кірмегені түсіндірілмеген жеке акт бойынша.

Ортақ мүлікті күтіп-ұстау құрамында Әдістеме жылыту, ыстық және суық сумен жабдықтау, су бұру, электрмен жабдықтау, газбен жабдықтау және желдетудің жалпыүйлік жүйелеріне техникалық қызмет көрсету мен аварияларды оқшаулауды тікелей атайды. Оқшаулау аварияның одан әрі таралуын тоқтатуды білдіреді: учаскені жабу, кернеуді ажырату, қауіпті аймақты қоршау, алғашқы әрекеттерді ұйымдастыру. Құбырдың үлкен бөлігін ауыстыру немесе оқшаулаудан кейін жабдықты қалпына келтіру жеке ағымдағы не күрделі жөндеу болуы мүмкін. Шекара бірінші құбыр жарылғанға дейін шарт пен сметада жазылуы керек.

Авариялық қызмет көрсету бойынша мыналарды ашуды талап етемін:

• өтінім қабылдайтын уақыт пен тіркеу арналары;
• оқиға түріне қарай шығу немесе әрекетті бастау нормативі;
• кезекші бригадалар саны және олар қамтитын жүйелер;
• абоненттік бағаға кіретін жұмыстар мен шығыс материалдары;
• бөлек төленетін жұмыстардың тарифі.

«Тәулік бойғы авариялық қызмет» деген сөз телефонның жұмыс кестесін сипаттайды, бірақ орындаушының міндеттемесін көрсетпейді. Өтінім нөмірі, қабылдау уақыты, келу уақыты, қабылданған шаралар, фотосуреттер немесе акт және өтінім берушінің белгісі бар журнал қажет. Бұл журнал мердігердің жұмысын растап, қайталанатын авариялардың қай жерде жоспарлы жөндеуді қажет ететінін де көрсетеді.

Авария резерві әлсіз шартты түзетпейді. Сметада «күтпеген аварияларға» 800 000 теңге тұрса, меншік иелері бұл ақшаны кім, қандай оқиға кезінде жұмсайтынын, бір жағдайға қандай шек қойылатынын және төлемнен кейін қандай құжаттар пайда болатынын сұрауға құқылы. Жауап болмаса, жол ақша жұмсау құқығын береді, бірақ жұмысты белгілемейді.

Жұмыс шешімі тәуекелдің сипатына байланысты. Қайталанатын ұсақ жөндеу өтінімдер тарихына қарай ағымдағы жоспарға енгізіледі. Белгілі ақау бөлек есептеледі. Шынымен жоспардан тыс ірі жұмыс үшін шұғыл шешім қабылдау тәртібі қаралады, ал жұмыс бекітілген сметамен жабылмаса, меншік иелерінің шешімі бойынша бөлек нысаналы жарна белгіленеді. «Авария» сөзі есептілікті жоймайды.

Басқару функциялар мен нәтиже арқылы ашылады

Басқару шығыстарын «әкімшілендіру» пайызы емес, нақты жұмыстың құны ретінде көрсету керек. Әдістеме бұған атқарушы органның еңбекақысын, бухгалтерлік есепті, статистикалық және салық есептілігін, бюджетке міндетті төлемдерді, банк қызметтерін, есеп айырысу-кассалық қызметті, кеңсені, байланыс, интернет, кеңсе тауарлары мен техниканы жатқызады. Төлем құжаттарын шығару және берешекті өндіріп алу шығындары шынымен туындап, есептелсе, осы бөлікке кіруі мүмкін.

Меншік иелері көбіне төрт орынды тарқатып беруді сұрайды: төрағаға немесе басқарушы компанияға төлем, бухгалтерия, қарыз өндіріп алу және кеңсе шығыстары. «Бұл нарықтық баға» деген жауап әлсіз. Портфель көлемі, функциялар тізімі, жұмыс жүктемесі, дербес шоттар саны, есеп беру жиілігі және кіретін шығыстар құрамы қажет. Басқарушы компания бір бэк-офиспен он үйді жүргізсе, ортақ шығыстарды үйлер арасында бөлу қағидатын түсіндіруі керек. Бір үй бүкіл портфельдің ыңғайлылығын төлеуге міндетті емес.

Сыйақыны күтіп-ұстау шартына жасырудың қажеті жоқ. Жиналыс жұмысты қабылдау мен бақылау қанша тұратынын және мердігердің оны тікелей орындауы қанша тұратынын бөлек көруі керек. Салада бұл айырмашылық жиі өшіріледі. Салдары қарапайым: бір орындаушы өз бағасын белгілейді, өз актісін қабылдайды және артық шығысты өзі жасаған анықтамамен түсіндіреді.

Сметада басқару жолының қасына өлшенетін нәтижені жазамын: он екі айлық есеп, бір жылдық есеп, шарттар тізілімін жүргізу, төлемдерді өңдеу, бекітілген тәртіппен талап қою жұмысы, жиналыстарды дайындау және хаттамаларды сақтау. Бұл таныстырылым үшін жасалған көрсеткіш емес. Үй кеңесі осы нәтижелерге қарап, қандай актіге қол қою керегін және қандай құжат сұрату керегін түсінеді.

Берешек нөл болады немесе шағым түспейді деп уәде берудің қажеті жоқ. Басқарушы әр меншік иесінің төлем қабілетін бақылай алмайды және адамдарға шағымдануға тыйым сала алмайды. Ол есептеудің, хабарламаның, салыстырып тексерудің, талаптың және даусыз талапты өндіріп алуға жіберудің уақытында орындалуын бақылайды. Смета осы әрекеттерді төлейді.

Жинақ пен резервті араластыруға болмайды

Жинақ жарнасы тек күрделі жөндеуге арналған және жинақ шотына түседі. «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңның қолданыстағы 34-1-бабына сәйкес оның ең төмен айлық мөлшері пәтердің, тұрғын емес үй-жайдың, тұрақ орнының немесе қойманың пайдалы ауданының бір шаршы метріне 0,005 айлық есептік көрсеткішке тең. Үйге ақшаны жылдамырақ жинау қажет болса, жиналыс белгіленген минимумнан жоғары мөлшерді бекіте алады.

Ауданы 60 шаршы метр пәтердің формуласы мынадай:

60 x 0,005 x МРП = 0,3 МРП в месяц

Көпжылдық жоспарға АЕК-тің бір ағымдағы мәнін қоюға болмайды. Нақты жылдың сметасында сол қаржы жылындағы АЕК және теңгедегі сома көрсетіледі, ал болжамда көрсеткіш өзгергенде төлем қайта есептелетіні жазылады. Жинақ шотындағы ақша тек күрделі жөндеуге және жиналыс шешімімен жұмсалады. Онымен тазалау бойынша кассалық алшақтықты жабуға, жалақы төлеуге немесе кіреберіс жарығының шотын шұғыл өтеуге болмайды.

Үйде мұндай құрылымның нақты құқықтық және шарттық негізі болмаса, «резервтік қорды» меншік иелеріне шоттың үшінші түрі ретінде көрсетуге болмайды. Қолданыстағы үлгіде ағымдағы, жинақ және нысаналы жарналар, сондай-ақ мақсаты белгіленген ағымдағы және жинақ шоттары бар. Сондықтан жұмыс кестесіндегі «резерв» сөзі үш тәсілдің бірімен ашылуы керек: есептелген жоспарлы ағымдағы жұмыс, аталған күрделі жөндеуге жинақ немесе жеке шараға арналған нысаналы жарна.

Айталық, үйдегі сорғыларға ұсақ бөлшектер жиі керек екені белгілі. Бұл күтпеген резерв емес, бұрынғы бұзылулар мен материалдар лимиті бойынша есептелген ағымдағы қызмет көрсету жолы. Тексеру сорғы тобын екі жылдан кейін ауыстыру қажет екенін көрсетсе, бұл жинақ жоспары бар күрделі жөндеу жобасы. Кенет оқиға жылдық сметада жоқ жұмысты талап етсе, меншік иелері нысаналы жарна, оның мөлшері, мерзімі мен төлеу шарттары туралы шешім қабылдайды.

Бұл тәртіп кейде «керек болып қалар» деген кең жолдан баяу көрінеді. Бірақ ол мақсаты бөлек ақшаны араластыруға жол бермейді. Шұғылдық жинаққа еркін қол жеткізу арқылы емес, алдын ала бекітілген әрекет регламенті, қауіпсіз оқшаулау лимиті және жиналысты тез шақыру арқылы шешіледі.

Ай сайынғы жарна калькуляторда қайталануы керек

Меншік иесі есепті өз бетінше қайталағанда дәл сол ай сайынғы жарнаны алуы керек. Ол үшін сметаға пәтерлер мен тұрғын емес үй-жайлардың жалпы пайдалы ауданы, ағымдағы шығыстардың жылдық сомасы, бөлу формуласы және тұрақтар мен қоймалардың жеке есебі қоса беріледі.

Пайдалы ауданы 6 400 шаршы метр болатын шартты үйді алайық. Ақауларды тіркеп, бағалар сұратып және шарттарды тексергеннен кейін жылдық операциялық қажеттілік 11 600 000 теңге болды. Оның 2 640 000 теңгесі басқаруға, 8 960 000 теңгесі күтіп-ұстау мен ағымдағы жөндеуге тиесілі. Басқару шамамен 22,8 пайыз, күтіп-ұстау шамамен 77,2 пайыз алады.

Мөлшерлеме есебі:

11 600 000 / 12 / 6 400 = 151,04 тенге за м² в месяц
Квартира 60 м²: 151,04 x 60 = 9 062,40 тенге в месяц
Накопительный взнос считается отдельно: 60 x 0,005 x МРП

Бұл ұсынылатын тариф емес, оқу мысалы. Нақты үй өз аудандары мен шығыстарын қояды, содан кейін шыққан ағымдағы мөлшерлемені жергілікті мәслихат бекіткен минимуммен салыстырады. Есеп жергілікті минимумнан төмен болса, мөлшерлемені сол күйі төмен қалдыруға болмайды. Ол едәуір жоғары болса, айырманы тудырған жұмыстар мен бағаларды меншік иелеріне көрсету қажет.

Бөлімде жиі қате жіберіледі. Оған баспалдақ, жертөле және басқа ортақ аймақтардың ауданы қосылады, ал жарна жеке меншіктегі объектілердің пайдалы ауданы бойынша бөлінеді. Тағы бір қате, сатылмаған құрылыс салушы пәтерлері немесе тұрғын емес үй-жайлар есептен алынып тасталады. Қолданыстағы заң үйді пайдалануға қабылдау актісі тіркелгеннен кейін құрылыс салушыға сатылмаған объектілердің меншік иесі ретінде ағымдағы, жинақ және нысаналы жарналарды төлеу міндетін жүктейді.

Тұрғын емес үй-жайлар үшін жоғары мөлшерлемені бөлек тексеріңіз. Заң олар үшін пәтер мөлшерлемесінен екі еседен аспайтын ағымдағы жарнаға жол береді, бірақ жоғарғы шектің болуы жоғары жүктемені дәлелдемейді. Үй-жай қандай қосымша жүктеме жасайтынын көрсетіңіз. Тұрғын емес үй-жайдың өндірістік немесе сауда қызметінен жылдық сметадан тыс туындайтын шығыстарды оның меншік иесі бөлек өтейді.

Жиналысқа тариф емес, құжаттар топтамасы шығарылады

Жиналыс жылдық сметаны, ағымдағы жарна мөлшерін және орындаудың анық шарттарын өзара келісілген шешімдер жиынтығымен бекітуі керек. Заңның қолданыстағы редакциясы бойынша бастамашы меншік иелеріне жиналыстың форматы, күні, орны және күн тәртібі туралы кемінде бес күнтізбелік күн бұрын хабарлайды. Жылдық сметаны бекіту үшін пәтерлер мен тұрғын емес үй-жайлар меншік иелерінің жалпы санының көпшілігі келісуі керек, сондықтан бұлдыр күн тәртібі мен дауыс беретін күні ғана пайда болған смета шешімге артық тәуекел туғызады.

Хабарламаға немесе жиналысқа дейін қолжетімді топтамаға мыналарды қосамын:

1. айларға бөлінген жоспары бар смета жобасы;
2. әр ірі баптың өзгеру себебі жазылған түсіндірме жазба;
3. қарап-тексеру актісі, ақау актісі және ағымдағы жөндеу жоспары;
4. үй-жай түрлері бойынша мөлшерлеме, аудан және толық төлем есебі;
5. коммерциялық ұсыныстар, шарт жобалары және өткен жылдың жоспар-нақты нәтижесі.

Күн тәртібіне тек «тарифті бекіту» деп жазудың қажеті жоқ. Шешімде смета кезеңі, оның жалпы сомасы, шаршы метрге шаққандағы ағымдағы жарна, есептеу басталатын күн, бөлек жинақ жарнасы, бекітілетін қосымшалар және жолдар шегінде шарт жасасу өкілеттігі аталуы керек. Меншік иелері жиналыста соманы өзгертсе, байланысты жолдар мен мөлшерлемені бірден қайта есептеу қажет. Бір жаңа қорытындысы және ескі қосымшасы бар хаттамада екі түрлі шешім тұрады.

Меншік иелерінің сұрақтарын дауыс беруге дейін жинаған пайдалы, бірақ оған құжатпен жауап беру керек. Лифт қызметін тарқатып беруді сұраса, шарт, лифт саны, мерзімділік және кіретін жұмыстар көрсетіледі. Электр энергиясының қымбаттауын сұраса, өткен көлем мен тарифтік болжам ұсынылады. Жөндеу бағасына күмән болса, көлемдер ведомосы мен салыстырмалы ұсыныстар беріледі. «Кейін бәрін көрсетеміз» деген ауызша уәде бос жолды түзетпейді.

Жиналыста балама ұсынылса, оны да есепке дейін жеткізу қажет. «Сирек тазалайық» деген ұсыныс тазалау санын, жылдық соманы және шаршы метр мөлшерлемесін өзгертеді. «Күзетті алып тастайық» деген ұсыныс бұл қызметтің шарт жобасында қайда тұрғанын және қандай міндеттер жойылатынын тексеруді талап етеді. Төраға мұндай түзетулерді жалпы сөзбен кері қайтармауы керек, бірақ жиналыс та қосымшасы өзгермеген соманы дауысқа салмауы тиіс. Хаттамада соңғы редакция және дәл сол редакция бойынша дауыс беру нәтижесі тіркеледі. Есепті сол жерде қатесіз жаңарту мүмкін болмаса, сәйкес келмейтін цифрларды хаттамаға тіркегеннен гөрі үзіліс жариялау немесе жалғасын белгілеу дұрыс.

Хаттамаға қол қояр алдында қарапайым бақылау салыстыруын жасаған жөн: барлық жолдың сомасы жылдық қорытындыға тең; жылдық қорытынды бекітілген аудан базасы бойынша он екі айлық есептеуге тең; жинақ жарнасы операциялық мөлшерлемеге кірмеген; нысаналы жұмыстар ағымдағы күтіп-ұстауға жасырылмаған. Осы төрт теңдік тұжырымдарды ұзақ талқылаудан да көп қатені табады.

QABAT-тағы ақша және ашықтық модулі жарналарды, борышкерлерді және есептілікті байланыстырады, сондықтан бекітілген жолдарды хаттамадан бөлек кестелерге қолмен көшірмей, орындалуды бақылаудың негізі ретінде сақтауға болады. Өнім бастапқы ақау актісін немесе жиналыс шешімін алмастырмайды, бірақ бекітілгеннен кейін олардың байланысын жоғалтпауға көмектеседі.

Бекітілгеннен кейін смета өкілеттік шегіне айналады

Бекітілген смета мұрағат үшін емес, ай сайынғы бақылау үшін қажет. Есепте әр жолдың жоспары нақты нәтижемен салыстырылады, қасына шарт, акт, төлем күні және ауытқу түсіндірмесі жазылады. № 163 бұйрықпен бекітілген айлық және жылдық есеп нысандарында жоспар мен нақты нәтиже, ағымдағы және жинақ шоттарындағы қалдықтар, түсімдер мен шығыстар қаралған. Заң меншік иесіне осы шоттарға қатысты қаржы құжаттарын сұрату құқығын береді, ал атқарушы орган жазбаша талап бойынша оларды бір ай ішінде беруге міндетті.

Жиналыс шешімі мұндай өкілеттік бермесе, бір жолдың артық шығысын басқа жолдың үнемімен үнсіз жабуға болмайды. Алдымен шығыстың мәнін тексеру керек: сол көлемнің бағасы өсті ме, жаңа көлем пайда болды ма, әлде мүлде басқа жұмыс шықты ма. Бірінші жағдайда шарт талаптары мен жол шегі қолданылады. Екінші жағдайда сметаны өзгерту қажет болуы мүмкін. Үшінші жағдайда бөлек шешім және, мүмкін, нысаналы жарна керек.

Бақылауды үш ауытқу бойынша жүргізген ыңғайлы: ақша, көлем және мерзім. Мердігер сомаға сыйып, он екі қызметтің орнына сегізін орындауы мүмкін. Ол бүкіл көлемді орындап, маусымдық мерзімді өткізіп алуы ықтимал. Ол жақсы акт көрсеткенімен, тұрғынның өтініміне екі тәулік бойы жауап берілмеуі мүмкін. Ақша бойынша жоспар-нақты нәтиже соңғы екі олқылықты байқамайды, сондықтан оған қабылдау құжаттары мен өтінімдер журналы қажет.

Жыл соңында жаңа смета жобасы ескісінің орындалуынан басталады. Жолдағы нөлдік нақты сома әрдайым үнемді білдірмейді: үй қаралған қызметті мүлде алмаған болуы мүмкін. Тұрақты артық шығыс көлемнің қате есептелгенін, бағаның әлсіз негізделгенін немесе жасырын жұмысты көрсетеді. Ағымдағы шоттағы қалдықты атап, оны есепке алу туралы нақты шешімді меншік иелеріне ұсыну керек, ал жинақ шотындағы қалдық операциялық төлеммен есепке алынбай, бөлек көрсетіледі.

Кез келген дауды объект, көлем, баға, мерзім және қабылдау құжатына дейін жеткізуге болса, смета қатаң талқылауға шыдайды. Төраға дауыс беруге дейін осы бес нәрсенің бірін аша алмаса, жол әлі бекітуге дайын емес.