МИБ берешегін өндіріп алу есептен басталады

МИБ берешегін сотта емес, есепте дұрыс жүргізгендер өндіріп алады. Егер пәтер бойынша кімнің меншік иесі болғанын, қарыздың қай айларда пайда болғанын, жарна мөлшерінің қандай шешіммен бекітілгенін және төлемдердің қайда түскенін тез көрсете алмасаңыз, қатаң талап жағдайды түземейді. Сот бухгалтерге айқын көрінетін соманы емес, дәлелденген соманы өндіріп береді.

Сондықтан жұмыс тәртібі талап қоюдан әлдеқайда бұрын басталады. МИБ немесе басқарушы компания ай сайынғы есептеулерді жабады, қатені нақты кешіктіруден ажыратады, хабарламалардың жеткізілгенін сақтайды және әр борышкер бойынша бірізді дәлелдер топтамасын жинайды. Сонда еске салу, талап, сот және атқарушылық іс жүргізу цифрларды қайта түсінуге арналған төрт бөлек әрекет болмай, бір істің кезеңдеріне айналады.

Төменде Қазақстандағы пәтерлер мен тұрғын емес үй-жайлар меншік иелерінің кондоминиум объектісін басқаруға және ортақ мүлікті күтіп-ұстауға арналған шығыстар бойынша берешегі сөз болады. Нысаналы жарналар, коммуналдық қызметтер, ортақ мүлікті жалға беру және жекелеген шарттар бойынша қарыздар үшін негіз бен өндіріп алу тәсілі өзгеше болуы мүмкін. Нақты талапты бермес бұрын заңның қолданыстағы редакциясын және процестік құжаттарды заңгермен салыстырып тексеріңіз, әсіресе меншік иесі ауысса, хаттама жойылса немесе қарыздың бір бөлігі үш жылдан асса.

Алдымен міндетті дәлелдеңіз, содан кейін кешіктіруді есептеңіз

Төлеу міндеті меншік иесіне жүктеледі, бірақ талап сомасы тиісті шешімге және түсінікті есепке сүйенуі керек. Қазақстан Республикасының «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңының 50-бабы кондоминиум объектісін басқару және ортақ мүлікті күтіп-ұстау шығыстарының ай сайын төленетінін, сондай-ақ меншік иесінің үлесіне сай белгіленетінін бекітеді. Сот үшін «үйді күтіп-ұстау қарызы» деген бір жол жеткіліксіз.

Әр пәтер немесе тұрғын емес үй-жай бойынша істе төрт негіз бір-біріне сәйкес келуі керек. Біріншісі: үлес пен есептеуге әсер ететін объект және аудан. Екіншісі: әр даулы айдағы меншік иесі. Үшіншісі: жиналыс шешімі, бекітілген смета және шығыс мөлшері. Төртіншісі: банк түсімдері мен бухгалтерлік есеп растайтын дербес шоттағы ақша қозғалысы.

Ең жағымсыз қате меншік иесі ауысқаннан кейін пайда болады. Бухгалтер пәтерге бір дербес шот жүргізуді жалғастырып, жиналған қалдықтың бәрін қазіргі иесіне қояды. Бірақ жауапкер тиісті кезеңде міндет жүктелген адам болуы керек. Тарихты құқық тіркелген күндер бойынша бөліңіз және адамның қарызын «пәтердің қарызы» деп көрсетпеңіз. Бұрынғы меншік иесінің үй-жайды сатуы жаңа иені өзгенің айлары үшін автоматты түрде борышкер етпейді.

Өндіріп алушының мәртебесін де тексеріңіз. МИБ тіркеу құжаттарын және төрағаның өкілеттігін қоса береді. Басқарушы компания басқару шартын және осы үй бойынша әрекет ету өкілеттігі туындайтын шешімді көрсетеді. ПИК-тен кейінгі ауысу кезінде қабылдау-тапсыру актісі ерекше маңызды: бастапқы құжаттары мен түсінікті құқықтық сабақтастығы жоқ ескі жүктемелер әдемі көрінгенімен, дәлелденбейтін цифр қалдырады.

Алғашқы хатқа дейін қарыз карточкасын жинаңыз:

• меншік иесі және иелену кезеңі туралы мәліметтер;
• аудан, үлес және қолданылған айлық мөлшер;
• жиналыс хаттамасы, смета және қосымшалар;
• ай сайынғы есептеулер, төлемдер, қайта есептеулер және өсімпұл;
• банк үзінділері және өндіріп алушының өкілеттігі туралы құжаттар.

Қорытындыны екі тәсілмен салыстырыңыз. Алдымен ай сайынғы есептеулерді қосып, нақты түскен төлемдерді шегеріңіз. Содан кейін нәтижені бухгалтерлік шот пен банктегі айналымдармен салыстырыңыз. Егер екі тәсіл әртүрлі соманы берсе, борышкерге талап жіберуге әлі болмайды: алдымен айырманы табыңыз.

Еске салу қатені түзетіп, кездейсоқ кешіктіруді бөледі

Алғашқы еске салу соманы хабарлап, оны тексерудің қарапайым жолын ұсынуы керек, сотқа дейінгі талап кейпіне енбеуі тиіс. Осы кезеңде қарапайым себептер жиі анықталады: төлем ескі деректемелерге кеткен, банк төлем мақсатын бермеген, меншік иесі ауысқан, бухгалтер қайта есептеуді екі рет қосқан немесе меншік иесі түбіртек алмаған.

Ай жабылғаннан кейін көп ұзамай еске салуды үй әдетте байланыс үшін қолданатын арналармен жіберіңіз. Хабарламада МИБ немесе басқарушы компанияның атауы, үй-жайдың мекенжайы мен нөмірі, қарыз кезеңі, есеп күніне негізгі қарыз, төлем деректемелері және салыстырып тексеруге арналған байланыс болуы керек. Жалпы үй чатында адамның аты-жөнін және сомасын жарияламаңыз. Жария қысым жеткізу дәлелін алмастырмайды және дербес деректер мен беделге қатысты бөлек дау туғызады.

Жақсы еске салу сабырлы жазылады:

По лицевому счету помещения [номер] в доме [адрес] на [дата]
отражена задолженность [сумма] тенге за период [месяцы].
Просим оплатить ее до [дата] либо в течение 5 рабочих дней
направить платежные документы для сверки по адресу [контакт].
Реквизиты: [реквизиты]. Расчет прилагается.

Бұл мысалдағы бес жұмыс күні заңдағы әмбебап мерзім емес, ұйымның орынды ішкі мерзімі. Егер шарт немесе жиналыс шешімі нақты тәртіп белгілемесе, МИБ басқа мерзім қоя алады. Ішкі баптауды заң талабы деп көрсетпеңіз.

Әр өтінішті тіркеңіз. Мәтінді, күнді, арнаны, алушы мекенжайын, жеткізу мәртебесін, жауапты және қоса берілген чектерді сақтаңыз. Адресаттың нөмірі мен жеткізу белгісі жоқ шығыс хабарламасының скриншоты пошта хабарламасынан, электрондық түбіртектен немесе меншік иесінің өз жауабынан әлсіз. Егер адам соманы мойындап, бөліп төлеуді сұраса, оны кестесі бар бөлек қол қойылған келісіммен бекітіңіз.

Телефонмен «өсімпұлды есептен шығарамыз» деп уәде бермеңіз. Төраға алдымен мұндай шешім қабылдауға құқығы бар-жоғын және оның жалпы жиналыс бекіткен қағидаларға әсер ететін-етпейтінін тексеруі керек. Бір меншік иесіне ауызша жасалған жеңілдік тез арада басқалардың уәжіне айналады: неге үй бірдей қарыздарға әртүрлі шарт қолданады?

Пайдалы ішкі шекара қарапайым. Еске салу хабарлайды және салыстырып тексереді. Талап түпкілікті талапты тұжырымдайды, дәлелдерді тізеді және таңдалған құқық қорғау тәсілі туралы ескертеді. Бұл құжаттарды араластыру борышкерді есеп қатесін қалыпты түрде түзету мүмкіндігінен айырады және бір уақытта сотқа дейінгі жұмыстың дәлелін әлсіретеді.

Талап сотқа дайын өтініш сияқты оқылуы керек

Заң осы санаттағы талаптар үшін оны тікелей міндетті шарт етпесе де, сотқа дейінгі талап қажет. Азаматтық процестік кодекс сотқа дейінгі тәртіпті заң немесе шарт белгілеген кезде оны сақтауды талап етеді. Басқа жағдайларда да талап үш міндетті орындайды: соңғы соманы бекітеді, дауды реттеу әрекетін растайды және борышкер есепті қашан алғанын көрсетеді.

Интернеттен қорқынышты үлгіні көшірмеңіз. Талапта жалпы жауапкершілік туралы пайым емес, нақты үй-жайдың деректері болуы керек. Өндіріп алушы мен оның БСН-ін, борышкерді, объектіні, өкілеттік негізін, жиналыс шешімін, есептеу кезеңін, формуланы, түскен төлемдерді, негізгі қарызды, өсімпұлды бөлек, орындау мерзімін және орындамау салдарын көрсетіңіз. Ай сайынғы есеп пен деректемелерді қосыңыз.

Ең қысқа құрылым мынадай болуы мүмкін:

ПРЕТЕНЗИЯ О ПОГАШЕНИИ ЗАДОЛЖЕННОСТИ

Собственнику: [ФИО, ИИН при наличии, адрес]
Взыскатель: [наименование, БИН, адрес, реквизиты]

На основании [протокол, дата, номер] расходы на управление
и содержание общего имущества для помещения [номер, площадь]
составляют [формула или ставка]. За период [даты] начислено
[сумма], оплачено [сумма], основной долг равен [сумма].
Расчет задолженности и пени на [дата] прилагается.

Требуем уплатить [итог] до [дата] либо направить мотивированные
возражения и подтверждающие документы. При неисполнении взыскатель
обратится в суд и заявит подтвержденные судебные расходы.

Төлеуге және салыстырып тексеруге нақты мерзім беріңіз. Іс жүзінде 7-10 жұмыс күні ыңғайлы, бірақ нақты норма немесе шарт талабы болмаса, оны заңдағы міндетті мерзім деп атамаңыз. Тым қысқа мерзім формалды көрінеді, тым ұзақ мерзім ескі есептеулер бойынша талап қою мерзімін азайтады.

Талапты құжатты алушымен байланыстыратын тәсілмен жіберіңіз: табыс етілгені туралы хабарламасы және салым тізімдемесі бар тапсырыс хатпен, қол қойдырып курьермен, адресат пен алуды сенімді бекітетін электрондық арнамен. Мессенджердегі хабарлама, әсіресе борышкер мәні бойынша жауап берсе, қосымша арна ретінде пайдалы. Иесінің тұлғасы немесе нөмірдің тиесілігі даулы болса, ол жалғыз дәлел болып қалмауы керек.

Егер хат қайтарылса, конвертті, трек-нөмірді және қайтару себебін сақтаңыз. Бір уақытта тіркеу мекенжайы мен меншік иесі туралы мәліметті заңды жолмен тексеріңіз. Сақтау мерзімі өтуіне байланысты қайтару жеке табыстауға тең емес, бірақ өндіріп алушының белгілі мекенжайды пайдаланғанын және талапты жасырмағанын көрсетеді.

Борышкердің жауабын тармақтар бойынша талдаңыз. Чек салыстырып тексеруді, аудан туралы дау тізілімді тексеруді, хаттамаға қарсылық шешімнің жарамдылығын талдауды талап етеді. «Ақшам жоқ» деген сөз қарызды жоққа шығармайды, бірақ жазбаша бөліп төлеуге жол ашуы мүмкін. Ағымдағы жарналар, ескі қарыз және өсімпұл қайда есептелетіні белгіленбеген кестеге қол қоймаңыз: екі айдан кейін тараптар қайтадан әртүрлі қалдық алады.

Ай сайынғы есеп жалпы үзіндіден маңызды

Сотқа әр жолы бастапқы құжат бойынша тексерілетін, қайта есептеуге болатын есеп қажет. Бастапқы сальдо, айналым және соңғы қалдық көрсетілген жалпы үзінді ішкі салыстыруға жарайды, бірақ нақты ай туралы қарсылыққа нашар жауап береді.

Әр айға бір жолдан тұратын кесте жасаңыз:

Период | Площадь | Размер за м² | Начислено | Оплачено | Дата оплаты | Остаток | Дни просрочки | Пеня
01.2025| 62,4    | 45,00        | 2 808,00  | 0,00     | -           | 2 808,00| ...           | ...
02.2025| 62,4    | 45,00        | 2 808,00  | 1 500,00 | 14.03.2025  | 1 308,00| ...           | ...

Әр өзгермелі мәннің дереккөзін қатар сақтаңыз. Аудан тізілімнен немесе құқық белгілейтін мәліметтерден, жарна мөлшері жиналыс шешімі мен сметадан, төлем банктен, қайта есептеу негізі көрсетілген бухгалтерлік анықтамадан алынады. Формула бір санаттағы барлық меншік иелеріне бірдей қолданылуы керек.

«Тұрғын үй қатынастары туралы» Заң төлем уақтылы жасалмаса, Қазақстан заңнамасы белгілеген мөлшерде, келесі айдың бірінші күнінен бастап әр кешіктірілген күн үшін қарыз сомасына өсімпұл есептелетінін айтады. Ескі файлдағы мөлшерлемені бүкіл кезеңге көшірмеңіз. Құқықтық негізді, мөлшерлемені, оның қолданылған күнтізбелік аралықтарын, есептеу базасын және дөңгелектеуді бекітіңіз, содан кейін сотқа өсімпұлдың бөлек кестесін беріңіз.

Тұрғын үй өсімпұлына Азаматтық кодекстің 353-бабы бойынша бөтен ақшаны заңсыз пайдаланғаны үшін тұрақсыздық айыбын қосқысы келетіндер бар. Мұндай талаптар жиынтығын автоматты түрде жасауға болмайды. Сот бір кешіктіру үшін екі жауапкершілік шарасын өндіріп алуды сұрап тұрсыз ба және міндеттеме негізі бұған жол бере ме деп тексереді. Заңгер талапты таңдап, негіздеуі керек, ал бухгалтер даулы үстемені негізгі қарыздың ішіне жасырмауы тиіс.

Ішінара төлемдерді құжатталған қағида бойынша бөліп, нақты түскен күні көрсетіңіз. Ескі кезеңді талап қою мерзімінен құтқару үшін төлем мақсатын кейіннен өзгертпеңіз. Егер төлеуші айды немесе жарна түрін анық көрсетсе, өз бетімен қайта бөлу мықты қарсылық туғызады.

Өтініш берер алдында есепті басып шығарып, басқа қызметкерден бастапқы деректер бойынша қорытындыны қайта есептеуді сұраңыз. QABAT-тағы ақша және ашықтық модулі жарналарды, борышкерлерді және есептілікті қамтиды, бірақ сотқа бәрібір түсінікті есеп пен оның негізіндегі құжаттар керек. Жүйе қол жұмысын азайтады, ал талап негізі үшін жауапкершілік өндіріп алушыда қалады.

Үш жыл әр төлем бойынша бөлек есептеледі

Қазақстанда жалпы талап қою мерзімі үш жыл, ал ай сайынғы жарналар бойынша ол әрбір кешіктірілген төлемге жеке есептеледі. Азаматтық кодекстің 178 және 180-баптары мерзімнің басталуын міндеттемені орындау мерзімінің аяқталуымен байланыстырады. Сондықтан соңғы түбіртек күнін алып, бүкіл жиналған қарызды содан бастап есептеуге болмайды.

Қаңтар айының жарнасы үй белгілеген ақпан күнінде төленуі керек делік. Төлем мерзімі аяқталғаннан кейін дәл қаңтар төлемі бойынша талап қою мерзімі басталады. Ақпан есептеуінің өз басталу күні болады. Сотқа жүгінетін күні «талап қою мерзімінің аяқталуы» деген бөлек баған жасаңыз және алдымен ең ескі ашық жолдармен жұмыс істеңіз.

Сот үш жыл өткеннен кейін де талапты қабылдайды. Азаматтық кодекстің 179-бабы басқа қағида белгілейді: сот мерзімді тарап шешім шыққанға дейін мәлімдегенде ғана қолданады. Жауапкер үндемейді деп сену нашар тәжірибе. Борышкер мерзім туралы мәлімдесе, сот негізгі талаптың ескі бөлігінен, сонымен бірге сол бөлікке қатысты қосымша талаптардан бас тартуы мүмкін.

Кәдімгі еске салу мерзімді қайта бастамайды. Талап заңда белгіленген тәртіппен берілгенде немесе борышкердің қарызды анық мойындайтын әрекеттері болғанда мерзімнің өтуі өзгеруі мүмкін. Қол қойылған салыстыру актісі, нақты соманы жазбаша мойындау, қалдығы көрсетілген бөліп төлеу туралы өтініш немесе мақсаты анық ішінара төлем мәнге ие болуы ықтимал. Телефондағы бұлыңғыр «кейін қараймын» деген сөз бұған тым әлсіз.

Болмашы төлемді тұзаққа айналдырмаңыз. Егер меншік иесі ағымдағы айға аз сома аударса, бұл барлық ескі қалдықты мойындауды білдірмеуі мүмкін. Сот төлем мақсатына, хат-хабарға және төлемнің нақты қарызбен байланысына қарайды. Фактілерді бекітіңіз, борышкердің сөзіне өзіңізге ыңғайлы мағына қоспаңыз.

Іс жүзіндегі қағида заңнан қатаң: расталған кешіктіруді бір тоқсаннан ұзақ қозғалыссыз ұстамаңыз, ал екі жылдан асқан қарыздарды ай сайын қарап отырыңыз. МИБ ПИК мұрағатын хаттамасыз және банк үзінділерінсіз алғанға дейін үш жыл ұзақ көрінеді. Тарихты қалпына келтіру бірнеше ай алуы мүмкін, бірақ мұндай ұйымдастырушылық олқылық талап қою мерзімін тоқтатпайды.

Меншік иесінің ауысуы қарызды пәтерге көшірмейді

Сату, жалға беру, мұрагерлік және банкроттық кезінде алдымен тиісті борышкерді анықтап, содан кейін ғана әдеттегі өндіріп алу тізбегін жалғастырыңыз. Дербес шот үй-жайды есепке алуға ыңғайлы, бірақ азаматтық талап нақты жеке немесе заңды тұлғаға бағытталады. Пәтер мекенжайының өзі талапты кімге жіберу және кімді жауапкер ету керектігін анықтамайды.

Меншік иесі ауысқанда тіркелген құқық туралы өзекті мәлімет пен тіркеу күнін сұратыңыз. Содан кейін бұрынғы иенің есептеулерін оның кезеңінің соңғы күнімен жабыңыз және жаңа дербес кезең ашыңыз. Бухгалтерлік бағдарлама үй-жайдың бір нөмірін сақтаса да, есепте екі дербес қалдық пайда болуы керек. Ескі сальдоны сатып алушының алғашқы түбіртегіне оның жеке қарызы ретінде көшірмеңіз.

Мәміле алдындағы берешектің жоқтығы туралы анықтама тараптарға салыстырып тексеруге көмектеседі, бірақ бухгалтер оны шамалап бермеуі керек. Есептеулер қай күнге дейін жүргізілгенін, қандай төлемдер ескерілгенін және бөлінбеген сомалар бар-жоғын көрсетіңіз. Сатушы қарызды мәміле күні төлесе, банкте есепке алынуын күтіңіз немесе төлем әлі көрсетілмегенін тікелей жазыңыз. Әйтпесе бір анықтама сатушыда, сатып алушыда және МИБ-те қалдықтың үш үйлеспейтін нұсқасын жасайды.

Жалға алушы меншік иесімен жасалған шарт бойынша ай сайынғы шығыстарды іс жүзінде төлей алады, бірақ жалдау шартының ішкі талабы үй алдындағы міндетті тұлғаны әрдайым өзгертпейді. Төлем болмаса, талапты тек түбіртекті жалға алушы алғаны үшін оған қоймай, тіркелген меншік иесіне қатысты негізді тексеріңіз. Жалға алушымен хат алмасу салыстырып тексеруге пайдалы, алайда ресми талапты тиісті борышкерге жіберіңіз.

Компанияға тиесілі тұрғын емес үй-жайға да осы қисын қолданылады. Нақты атауды, БСН-ді, атқарушы органның мекенжайын және компания кесте ұсынса, қол қоюшының өкілеттігін тексеріңіз. Дүкен қызметкерінің «жұма күні төлейміз» деген хабарламасы жіберушінің өкілеттігі белгісіз болса, заңды тұлғаның қарызды мойындауына тең емес.

Меншік иесінің қайтыс болуы оның атына автоматты хаттарды тоқтатуды талап етеді. Мұраның ашылуын, мұра мүлкінің құрамын, мұрагерлерді және олардың азаматтық заңнама бойынша жауапкершілік шегін анықтау керек. Бұл төрағаға кәдімгі талап үлгісімен өз бетінше әрекет ететін жағдай емес. Мұрагерлерге немесе нотариусқа жүгінбес бұрын қайтыс болған күнге есеп дайындап, кейінгі есептеулерді бөлек жүргізіңіз, содан кейін тәртіпті заңгермен келісіңіз.

Азаматтың банкроттығы немесе төлем қабілетін қалпына келтіру де бағытты өзгертеді, бухгалтерлік жазбаны бұйрықпен өшірмейді. Сот актісін, рәсімнің басталу күнін, талаптардың құрамын және жеке өндіріп алуға қойылған шектеулерді тексеріңіз. Кредиторға тиісті рәсім аясында талап қою қажет болуы мүмкін, ал атқарушылық әрекеттерді жалғастыру шектелуі ықтимал. Рәсімді туыстарға немесе жұмыс берушіге жаңа хат жіберіп айналып өтпеңіз.

Егер меншік иесі кәмелетке толмаса немесе мүлік ортақ меншікте болса, құжат бермес бұрын қатысушылар құрамын және талап қою тәсілін анықтаңыз. Тұрғындар тізіліміндегі бір байланыс нөмірі сол адамның жалғыз борышкер екенін дәлелдемейді. Жауапкерлер құрамындағы қате тарапты ауыстыруды, қайта хабарлауды және есепті қайта жасауды қажет етуі мүмкін.

Мұндай жағдайлар үшін қарыз карточкасына бақылау өрістерін қосыңыз:

• меншік иесінің түрі: азамат, заңды тұлға, ортақ меншік немесе мұра массасы;
• үй-жайға құқықтың басталу және аяқталу күні;
• өндіріп алу тәртібін өзгертетін оқиға;
• оқиға мен күнді растайтын құжат;
• заңгер келіскен келесі әрекет.

Күрделі мәртебені «қиын борышкер» деген сөзбен жасырмаңыз. Сату кезеңдерді бөлуді, жалдау төлеушіні міндетті тұлғадан ажыратуды, қайтыс болу мұрагерлік рәсімді, ал банкроттық белгіленген режим ішінде әрекет етуді талап етеді. Бұл жағдайлар кәдімгі айлық кешіктірумен бір кезекте тұрса, қызметкерлер дұрыс құжатты қате адамға жіберетіні анық.

Сот бұйрығы шын мәнінде даусыз қарызға ғана жарайды

Талап даусыз істер тізбесіне кіріп, құжаттармен расталса, сот бұйрығы уақыт үнемдейді. Азаматтық процестік кодекс меншік иелерінің кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп-ұстауға арналған міндетті шығыстар бойынша берешегін бұйрық арқылы өндіріп алуға мүмкіндік береді, ал қосымша шығыстар бөлек бағалауды қажет етеді. Судья бұйрықты тараптарды шақырмай шығарады және ол атқарушылық құжат күшіне ие.

Өтінішке өндіріп алушы мен өкіл туралы құжаттарды, борышкер мәліметтерін, даулы кезеңдегі меншік құқығының растамасын, хаттама мен сметаны, негізгі қарыз бен өсімпұл есебін, төлемдер туралы деректерді, талапты және оның жеткізілгенін, мемлекеттік баж төленгені туралы құжатты қосыңыз. Сот кабинетінің файл пішімі мен қол қоюға қойылатын өзекті талаптарын тексеріңіз. Хаттаманың оқылмайтын фотосы портал қабылдағаны үшін ғана дәлелге айналмайды.

Хат-хабардан даудың бар екені көрінсе, бұйрық қолдануға болмайды. Меншік иесі ауданға, жиналыс шешіміне, иелену кезеңіне, қосымша алымның негізіне немесе төлемдерді бөлуге қарсы шығады. Мұндай қарызды даусыз деп атау тағы бір айналым қосады: борышкер қарсылық береді, бұйрық жойылады, ал өндіріп алушы талап қоюға дайындалады.

Борышкер бұйрық көшірмесін алған күннен немесе ол туралы білген күннен бастап он жұмыс күні ішінде қарсылық жібере алады. Жоғарғы Соттың азаматтық процестік заңнаманы қолдану туралы нормативтік қаулысы уақтылы қарсылық сот бұйрығын жою мәселесін қарауға әкелетінін түсіндіреді. Бұйрықтың жойылуы қарыз жоқ дегенді білдірмейді. Ол дауды талап қою ісінсіз аяқтауға болмайтынын білдіреді.

Заңды тұлғаның мүліктік талабы үшін мемлекеттік баж әдетте Салық кодексі бойынша талап қою бағасының пайызымен есептеледі. Нақты мөлшерлемені, жеңілдікті және базаны өтініш берген күні, әсіресе салық заңнамасы өзгергеннен кейін тексеріңіз. Талап қою бағасына өндіріп алуды сұрайтын ақша талаптарын қосыңыз, ал сот шығыстарын бөлек көрсетіп, растаңыз.

Мемлекеттік баж басқару шешімінен жоғалмауы керек. Ондаған шағын қарыз бойынша ол беру кезегіне әсер етеді, бірақ шексіз күтуді ақтамайды. Әр меншік иесіне жеке есеп пен құжаттар топтамасын сақтай отырып, ішкі дайындықты пакеттермен ұйымдастырыңыз.

Қарсылық пен бұйрық жойылғанда талап қою қажет

Борышкер мәні бар дау көтерсе немесе сот бұйрығы жойылса, талап қою ісін жүргізу керек. Сомаға, тараптар құрамына және мән-жайларға қарай сот істі оңайлатылған жазбаша тәртіппен немесе жалпы қағидалар бойынша қарай алады. Рәсімді былтырғы талап үлгісімен емес, АПК-нің қолданыстағы редакциясымен таңдаңыз.

Талап қарыз туған ретпен фактілерді дәлелдермен байланыстыруы керек. Алдымен талап қоюшының өкілеттігі мен жауапкердің міндеті. Содан кейін шығыстар туралы шешім, ай сайынғы есептеу, төлем мерзімі, нақты төлемдер мен қалдық. Одан кейін өсімпұл мен сот шығыстары. Уәжді тек отырыста ауызша түсіндіру қажет болса, талап пен қосымшалар нашар дайындалған.

Сұрау бөлігі арифметикалық тұрғыдан дәл болуы керек. Негізгі қарызды, өсімпұлды, мемлекеттік бажды және өкіл шығыстарын бөліңіз. АПК өкілдің көмегіне жұмсалған шығыстарды сот шығындарына жатқызады; мүліктік талаптар бойынша нақты жұмсалған шығынды өтеу қанағаттандырылған талап бөлігінің он пайызымен шектеледі. Шартты, төлем құжатын, актіні немесе шығыстың нақты болғанын және өкілдің қатысқанын растайтын басқа құжатты қосыңыз.

Төрағаның жұмыс уақытын борышкерге еркін белгіленген айыппұл ретінде талапқа қоспаңыз. Құқықтық негізі және дәлелденген мөлшері бар нәрсе ғана өндіріледі. Пошта, нотариат және өзге шығындарды іспен байланысы және растайтын құжаттары болғанда ғана мәлімдеңіз.

Үлгілі сәтсіздік мынадай. МИБ төрт жыл үшін 480 000 теңгені бір қалдықпен талап етеді. Қосымшада ағымдағы үзінді бар, бірақ ескі хаттама жоқ, кезеңнің бір бөлігі бұрынғы меншік иесіне қатысты, ал өсімпұл бір қазіргі мөлшерлемемен есептелген. Жауапкер мерзім туралы мәлімдеп, екі чек әкеледі. Сотқа бөтен бухгалтерияны талдауға тура келеді, сөйтіп талаптың едәуір бөлігі өтпей қалады. Егер өндіріп алушы алдымен меншік иелері мен айларды бөлсе, негізді қалпына келтірсе, төлемдерді есепке алса және мерзімі өткен не дәлелденбеген жолдарды алып тастаса, бұлай болмас еді.

Борышкер тексерілген соманы мойындап, орындалатын кесте ұсынса, бітімгершілік келісімінің мәні бар. Төлем күндері мен мөлшерін, өсімпұл мен шығыстардың тағдырын, есепке алу тәртібін, кешіктіру салдарын және ағымдағы жарналарды көрсетіңіз. «Мүмкіндікке қарай» деген тұжырымға келіспеңіз: мұндай кестесі бар сот актісін орындау қиын.

Атқарушылық іс жүргізу өндіріп алушының жұмысын талап етеді

Сот актісін алу жеткіліксіз, атқарушылық құжатты уақтылы ұсынып, істі бақылау керек. «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заң сот бұйрықтары мен атқару парақтарын ұсынуға үш жыл береді. Жалпы қағида бойынша, құжат ерекшелікке жатпаса, мәжбүрлеп орындату сот актісі заңды күшіне енгеннен кейін бес жұмыс күнінен ерте басталмайды.

Жіберер алдында өндіріп алушы мен борышкердің деректемелерін, соманы, актінің күшіне енген күнін және борышкер соттан кейін бірдеңе төлесе, орындалғаны туралы белгіні тексеріңіз. Ерікті төлемді есептемей толық соманы орындаушыға беру заңсыз артық өндіріп алуға әкеледі. Борышкерден төлем мақсатын көрсетуді және сот актісі бойынша төлемдер туралы дереу хабарлауды сұраңыз.

Сот орындаушысы тиісті құжатты алғаннан кейін үш жұмыс күнінен кешіктірмей іс жүргізуді қозғауы керек. Заң мерзімдік және өзге көзделген жағдайлардан басқа, орындауды аяқтауға екі айлық мерзім белгілейді. Бұл іс жүргізу жұмысының мерзімі, борышкерден екі айда ақша табылады деген кепілдік емес.

Өндіріп алушы материалдармен танысуға, өтініш беруге және мүлік пен кіріс туралы белгілі мәліметтерді хабарлауға құқылы. «Нәтиже бар ма?» деген сұрақпен шектелмеңіз. Шоттар мен ресми кірістерді тексеруді, шамалас қамтамасыз ету және өндіріп алу шараларын қабылдауды, қаулылардың көшірмелерін беруді, орындаудың мүмкін болмау себептерін хабарлауды сұраңыз. Нақты шаралар жиынтығын орындаушы заң шегінде таңдайды.

Ақшалай құжаттар бойынша жеке сот орындаушысының қызмет ақысы әдетте борышкерге жүктеледі және өндіріп алу санаты мен сомасына байланысты. Атқарушылық іс жүргізу туралы заңның 118-бабы үштен жиырма бес пайызға дейінгі аралық пен шекті мөлшерді белгілейді. Бұл пайызды МИБ атынан талап сомасына қоспаңыз: жеке сот орындаушысы өз ақысын атқарушылық іс жүргізуде анықтайды.

Орындаушы әрекетсіз болса, өтініш күнін және жауап беру мерзімін бекітіңіз, содан кейін нақты әрекетке немесе әрекетсіздікке белгіленген тәртіппен шағымданыңыз. Заң тараптарға материалдармен танысу құқығын береді және атқарушылық іс жүргізу бойынша өтініштерді белгіленген мерзімде қарауды талап етеді. Іс жүргізу нөмірі, өтініш күні және орындалмаған сұрауы жоқ эмоциялық шағым қосымшалары бар қысқа хронологиядан нашар жұмыс істейді.

Бірыңғай регламент қарыздың ескіруіне жол бермейді

Үй қателерді түзетуге және жазбаша бөліп төлеуге мүмкіндік қалдырып, барлық борышкерге бір регламент қолдануы керек. Іріктеп өндіріп алу есептілікке деген сенімді бұзады және неге бір меншік иесіне сотқа жүгінгенін, ал екіншісінің қарызына жылдар бойы тимегенін түсіндіруді қиындатады.

Регламент әрекеттердің тексерілетін ретін де белгілейді, сондықтан жаңа төраға істерді болжамсыз жалғастырып, жақын процестік мерзімдерді жоғалтпайды.

Жұмыс циклін өкілеттік шегінде шешіммен немесе ішкі құжатпен бекітуге болады:

1. Ай жабылғаннан кейін бухгалтер төленбеген есептеулерді банкпен және меншік иелері тізілімімен салыстырады.
2. Жауапты адам жеке еске салу жібереді және салыстыру құжаттарына мерзім береді.
3. Тексеруден кейін МИБ есебі және дәлелденетін жеткізуі бар талап жолдайды.
4. Мерзім аяқталған соң заңгер сот бұйрығын немесе талапты таңдап, әр жол бойынша талап қою мерзімін тексереді.
5. Атқарушылық құжат алынғаннан кейін жауапты адам ерікті төлемдерді есепке алып, құжатты орындаушыға береді және қаулыларды бақылайды.

Әр қадамның иесін және соңғы күнін белгілеңіз. Бухгалтер цифрларға, төраға өкілеттік пен шешімдерге, заңгер құқық қорғау тәсіліне, тұрғындармен жұмыс істейтін қызметкер жеткізуге, орындауға жауапты адам соттан кейінгі істің қозғалысына жауап береді. Шағын МИБ-те бір адам бірнеше рөлді атқара алады, бірақ журналда бәрібір нақты аты-жөні тұруы керек.

Үй кеңесіне арналған есеп жалпы дебиторлық берешекті ғана көрсетпеуі керек. Оны ағымдағы, даулы, кестемен қамтамасыз етілген, сотқа берілген, орындаушыдағы және мерзімі бойынша тәуекелді деп бөліңіз. Сонда кеңес қандай сома шын мәнінде өндіріліп жатқанын, ал қайсысы тек бухгалтерлік қалдықта тұрғанын көреді.

Реформадан кейін және бұрынғы ПИК құжаттарын қабылдағанда ескі қарызды жаңа жүйеге бір сальдомен жүктемеңіз. Меншік иелері мен айлар бойынша тізілім жасаңыз, хаттаманың, үзіндінің, талап ету құқығының және жеткізудің бар-жоғын белгілеңіз. Негізі жоқ жолдарды қалпына келтірудің бөлек кезегіне шығарыңыз. Бұл алғашқы аптадағы жаппай таратудан баяу, бірақ меншік иесіне берілген алғашқы негізді жауап бүкіл тізілімге деген сенімді бұзбайды.

Салыстырып тексеру артық төлемді, қате меншік иесін, жойылған шешімді немесе өкілеттіктің жоқтығын көрсетсе, өндіріп алуды тоқтату керек. Қатені түзету әлсіздік емес. Ол МИБ-ті шығыстан, қарсы талаптардан және жеңілген істен қорғайды.

Құжаттарды ретке келтіру үшін сотты күтпеңіз. Ең ескі он дербес шотты алып, әрқайсысы бойынша он бес минут ішінде меншік иесін, негізді, айларды, төлемдерді, мерзімді және келесі процестік күнді атауға тырысыңыз. Бұл мүмкін болмаса, мәселе борышкерлерде ғана емес. Үй әзірге өз талабын дәлелдей алмайды.